Μηναίον (Τα Μηναία)

Με την ονομασία Ωρολόγιον, ή Μηναίον, φέρεται ένα σύνολο 12 βιβλίων, ένα για κάθε μήνα του έτους, εξ ου και ο όρος στον πληθυντικό "Μηναία". 

Άνισου όγκου τόμοι, τα οποία περιέχουν Ακολουθίες εορτών και μνημών αγίων.

The Menaion Icon for August 
(Russia, 19th Century)

Σε αντίθεση με το Πεντηκοστάριο, το Τριώδιο, και την Παρακλητική, που περιέχουν ύμνους των κινητών εορτών, εξυπηρετεί υμνολογικά τις Ακολουθίες των λεγόμενων σταθερών εορτών.

TA ΜΗΝΑΙΑ

Σεπτέμβριος

01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 13 14 Ακάθιστος 15 16 17 18 19 20 21

22 23 24 25 26 27 28 29 30

Οκτώβριος

Αγία Σκέπη 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11-17 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20

21 22 23 24 25 26 27 Αγία Σκέπη 28 Δοξολογία 29 30 31

Νοέμβριος

01 02 03 04 05 06 07 08 09 Αγ.Νεκταρίου 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22

23 24 25 26 27 28 29 30

Δεκέμβριος

01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11-17 11 12 13 14 15 16 17 18-24 18 19 20 21 22 23

24 Ώρες 25 26-31 26 27 28 29 30 31

Ιανουάριος

01 02 03 04 05 Ώρες Θεοφάνεια 06 07 08 09 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31

Φεβρουάριος

01 02 03 03Τ 04 04Τ 05 05Τ 06 06Τ 07 07Τ 08 08Τ 09 09Τ 

10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29

Μάρτιος

01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 2223 24 25 Δοξολογία 26 27 28 29 30 31

Απρίλιος

01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 2223 24 25 26 27 28 29 30

Μάιος

01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 2223 24 25 26 27 28 29 30 31

Ιούνιος

01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 2223 24 25 26 27 28 29 30

Ιούλιος

01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 13 13-19 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31

Αύγουστος

01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 2223 24 25 26 27 28 29 30 31

Εξαποστειλάρια

Εἶναι τροπάρια, τά ὁποῖα ψάλλονται στήν ἀκολουθία τοῦ ὄρθρου μετά τήν ἐνάτη ὠδή τοῦ κανόνα (μετά τήν ἐνάτη καταβασία) καί πρίν τούς αἴνους. 

Τά ἐξαποστειλάρια κατατάσσονται σέ τρεῖς ὁμάδες. 

α) Τά ἀναστάσιμα, τά ὁποῖα ψάλλονται τίς Κυριακές. 

Πρόκειται γιά μία ὁμάδα 11 τροπαρίων, ὅσα δηλ. καί τά 11 ἑωθινά εὐαγγέλια. 

Συντάκτης τους εἶναι ὁ αὐτοκράτορας Κωνσταντῖνος Πορφυρογέννητος. 

Γιά κάθε ἑωθινό εὐαγγέλιο συνέταξε καί ἕνα ἀναστάσιμο ἐξαποστειλάριο. 

β) Τά ἐξαποστειλάρια τῶν δεσποτικῶν καί θεομητορικῶν ἑορτῶν καί τῶν ἑορταζομένων ἤ μή Ἁγίων, καί 

γ) 12 τά δι' ἑκάστην ἡμέραν τῆς ἑβδομάδος ἐξαποστειλάρια, τά ὁποῖα ψάλλονται στίς ἁπλές καθημερινές, ὅταν τό Μηναῖο δέν περιλαμβάνει γιά τόν ἅγιο τῆς ἡμέρας ἐξαποστειλάριο. 

Ἐκτός τῶν ἐξαποστειλαρίων ὑπάρχουν καί τά φωταγωγικά. 

Τοῦτα εἶναι ἕνα γιά κάθε ἦχο, καί ἡ ψαλμωδία τους ἔχει περιοριστεῖ μόνο τήν περίοδο τῆς μεγάλης Τεσσαρακοστῆς. 

Τόσο τά ἐξαποστειλάρια, ὅσο καί τά φωταγωγικά ὀφείλουν τήν ὀνομασία τους στόν στίχο «ἐξαπόστειλον τό φῶς σου», μέ τόν ὁποῖο ἄρχεται τό φωταγωγικό τοῦ γ' ἤχου.

agiou-chrysostomou-naos

Δοξαστικά

Στό τέλος τῶν στιχηρῶν καί τῶν ἀποστίχων ψάλλεται ὕμνος, τοῦ ὁποίου προτάσσεται ἡ μικρή δοξολογία «Δόξα Πατρί καί Υἱῷ καί ἁγίῳ Πνεύματι». 

Γιά τοῦτο ὁ ὕμνος αὐτός ὀνομάζεται δοξαστικό. 

Τό δοξαστικό ἄλλοτε εἶναι ἰδιόμελο καί ἄλλοτε προσόμοιο. 

Ὅταν ὅμως ἀναφερόμαστε ἰδιαίτερα στά δοξαστικά ἤ ὅταν λέμε ὅτι ὁ δείνα ἅγιος ἔχει δοξαστικό ἐννοοῦμε πάντοτε ἰδιόμελο δοξαστικό. 

Πολλές φορές ἀντί ἑνός δοξαστικοῦ ὑπάρχουν δύο δοξαστικά, ὁπότε τοῦ πρώτου προτάσσεται τό «Δόξα Πατρί…», καί τοῦ δευτέρου τό ὑπόλοιπο μισό αὐτῆς τῆς μικρῆς δοξολογίας, δηλ. τό «Καί νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν».

agiou-chrysostomou-naos

Αμήν

Ἑβραϊκὴ λέξη ποὺ ἔμεινε ἀμετάφραστη καὶ σημαίνει: ναί, βέβαια, μακάρι, σίγουρα, εἴθε νὰ γίνει, γένοιτο. 

Ὅταν κανεὶς λέει Ἀμήν, διακηρύσσει ὅτι θεωρεῖ ἀληθινὸ αὐτὸ ποὺ μόλις εἰπώθηκε, ἔτσι ὥστε νὰ ἐπιβεβαιώνει μία πρόταση, ἢ νὰ μετέχει, μὲ αὐτὴ τὴ λέξη, σὲ μιὰ προσευχή.

Τη δοξολογητική εκφώνηση του ιερουργού στην αρχή της Θείας Λειτουργίας με το: «Ευλογημένη η Βασιλεία του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων», έρχεται στη συνέχεια ο λαός δια του ιεροψάλτου να την επιβεβαιώσει και να την επικυρώσει με το «αμήν». 
Η λέξη αυτή είναι εβραϊκή και αμετάφραστη συχνά απαντάται στα αγιογραφικά και λατρευτικά κείμενα. 
Στον ευαγγελικό λόγο ο Κύριος Ιησούς κάμνει χρήση αυτής της λέξης στην επικοινωνία που έχει με το λαό. Αρχίζει συχνά τη διδαχή Του με το «αμήν» στη φράση: «αμήν λέγω υμίν» με τη σημασία του επιρρήματος «αληθώς», που ισοδυναμεί με τη φράση «σας διαβεβαιώ». 
Όταν πάλιν ήθελε να βγάλει κάθε δισταγμό και αμφιβολία από τους ακροατές Του και να ενισχύσει την επιβεβαίωσή Του, το επαναλαμβάνει το «αμήν» στη φράση: «αμήν αμήν λέγω υμίν». Συνοδευόμενο με το ρήμα «λέγω» αποτελεί έντονη επιβεβαίωση: «αληθινά σας διαβεβαιώ».
Στα λειτουργικά κείμενα, ως λειτουργική έκφραση, το «αμήν» αποτελεί αντιφώνηση του λαού στην εκφώνηση και ευχή του λειτουργού και έχει σημασία βεβαιωτική δηλαδή (αληθώς, ναι, είναι) και άλλοτε έχει σημασία ευχετική (γένοιτο, είθε να γίνει). 

Εν προκειμένω στην εκφώνηση της έναρξης της Θείας Λειτουργίας με τη δοξολόγηση της Βασιλείας του Τριαδικού Θεού το «αμήν» του λαού, που σήμερα για πρακτικούς λόγους απαντάται από τον ιεροψάλτη, κατά την εκτίμηση των περισσοτέρων ερμηνευτών έχει σημασία επιβεβαιωτική. Ο λαός με το στόμα του ιεροψάλτη διαβεβαιώνει πως όντως η Βασιλεία του Θεού είναι δοξασμένη από τώρα και πάντοτε και στους ατελεύτητους αιώνες. 

Κατά την ερμηνεία όμως άλλων αυτό το «αμήν», συγχρόνως έχει και ευχετική σημασία. 
Πάντα, και στην εποχή μας, υπάρχουν άνθρωποι με εναγώνιες αμφιβολίες και επιφυλάξεις σχετικές με την ύπαρξη η ανυπαρξία του Θεού και κατ’ επέκταση της Βασιλείας Του. 

Ο λαός του Θεού με το «αμήν» του επεύχεται και είναι ωσάν να λέγει: «Ναι αληθώς, η Βασιλεία του Θεού είναι αναμφισβήτητη πραγματικότητα για τους πιστούς». 

Για όσους προβληματίζονται και ταλαιπωρούνται από μεταφυσικά προβλήματα, χωρίς να αισθάνονται ικανοποιημένοι από τις απαντήσεις της Εκκλησίας, το «αμήν» των πιστών πέραν της επιβεβαιωτικής σημασίας, έχει και ευχετική σημασία. Εύχονται οι πιστοί να ανοίξει ο δρόμος των αληθειών της Εκκλησίας σε όσους, έχουν τις επιφυλάξεις τους η και τις αρνήσεις τους και να γίνει και γι’ αυτούς πραγματικότητα η δοξολόγηση της Βασιλείας του Τριαδικού Θεού.
Στη λατρευτική ζωή της Εκκλησίας η χρήση του «αμήν» από μέρους του λαού φανερώνει και μία βασική λειτουργική αλήθεια. Ανάμεσα στο λειτουργό και το εκκλησίασμα υπάρχει επικοινωνιακή σχέση σε μορφή διαλόγου. Ο ιερουργός εκφωνεί ευχές, δεήσεις, αιτήματα, δοξολογίες και ο λαός με το στόμα των ιεροψαλτών απαντά ανάλογα. 

Στις διάφορες απαντήσεις το «αμήν» με την έννοια της διαβεβαίωσης η της ευχής έχει κυρίαρχη θέση. 

Μάλιστα δεν είναι απλώς μία τυπική και συμβατική συμμετοχή του λαού. 
Η βαθύτερη έννοια του «αμήν» εκφράζει την ενεργητική ανταπόκριση του λαού στα εκφωνηθέντα του ιερουργού. Έτσι επισφραγίζονται και επιβεβαιώνονται οι εκφωνήσεις του ιερουργού και με τη συγκατάθεση του εκκλησιάσματος. Το λαϊκό στοιχείο κατά την τέλεση της Θείας Λειτουργίας δεν είναι απλώς «οι παρακολουθούντες» τα τελούμενα, αλλά οι μετέχοντες ενεργώς σ’αυτά. 

Με το «αμήν» επιβεβαιώνεται και συναποδέχεται το εκκλησιαστικό πλήρωμα τα υπό του λειτουργού εκφωνηθέντα και ως δικά του αιτήματα και αναφορές. Με τον τρόπο αυτό η ενότητα του Σώματος του Χριστού, που είναι η ζωντανή Εκκλησία, γίνεται πιο αισθητή στο κοινό έργο, στην κοινή ιερουργία του λαού και του κλήρου.

Ο άγιος Νικόλαος ο Καβάσιλας, που έζησε τον 14ον αιώνα και υπήρξε ένας από τους πιο αξιόλογους ερμηνευτές της Θείας Λειτουργίας, στο έργο του: «Εις την Θείαν Λειτουργίαν», γράφει: «Ειπόντος γαρ εκείνου και δοξολογήσαντος, οι πιστοί πάντες το «αμήν» επιλέγουσι, και τούτο το ρήμα βοήσαντες οικειούνται πάσας τας εκείνου φωνάς» (1). Δηλαδή, αφού ο ιερουργός εκφωνήσει αυτή τη δοξολογία, όλοι οι πιστοί επιλέγουν το «αμήν», και αναφωνώντας αυτή τη λέξη, γίνονται μέτοχοι σ’ όλες τις εκφράσεις του ιερουργού. Δε συμφωνούν τυπικά με τον λειτουργό, αλλά εκφράζουν μίαν ενεργητική και δημιουργική αποδοχή και έτσι επισφραγίζουν και επιβεβαιώνουν τα λεγόμενά του.
Ο μακαριστός Μητροπολίτης Σερβίων και Κοζάνης Διονύσιος, που μας άφησε, ανάμεσα στα πολλά συγράμματά του, και τον εξαίρετο σχολιασμό του στη Θεία Λειτουργία, αναφέρει: 
«Το «Αμήν» είναι λέξη εβραϊκή, που πέρασε στη λατρεία της Εκκλησίας. Λέγεται πάντα από το λαό και έχει μία διπλή σημασία. Ο λαός απαντά στην εκφώνηση και η επιβεβαιώνει πως αυτό που κάθε φορά λέει ο ιερέας είναι ένα πραγματικό γεγονός η εύχεται να γίνει πραγματικό. Φαίνεται εδώ αμέσως από την αρχή η ενότητα του Σώματος της Εκκλησίας και ότι η Θεία Λειτουργία είναι κοινό έργο του κλήρου και του λαού. Η σύναξη των πιστών, για να τελέσουν τη Θεία Λειτουργία, εκφράζει την Εκκλησία. Δεν συναγόμαστε δηλαδή στο ναό για προσευχηθούμε ατομικά, αλλά για να εκφράσουμε το μυστήριο της Εκκλησίας. 
Στην αρχαία εποχή όλοι που ήσαν μέσα στο ναό αντιφωνούσαν το «Αμήν», και ήταν σαν και να ακουγότανε βροντή από τον ούρανό» καταλήγει ο μακαριστός Μητροπολίτης.

diakonima

Ωσαννά

Η λέξη Ωσαννά αποτελεί επιφώνημα θρησκευτικών ύμνων, 
που ψάλλονται στις ορθόδοξες εκκλησίες.

Περιλαμβάνεται και στην «Άγια νύχτα» – στην ελληνική της μετάφραση.

Προέρχεται από το εβραϊκό λεξιλόγιο και σημαίνει δόξα ή δοξασμένος.

Κατά τη θεολογική ερμηνεία, το ωσαννά εκφράζει επίκληση σωτηρίας ή δοξολογία στον Ύψιστο.

Σαβαώθ

Κύριος Σαβαώθ σημαίνει Κύριος των Δυνάμεων. 

↬↬↬↬

Δεν μεταφράστηκε η λέξη Σαβαώθ από τους εβδομήκοντα αλλά απλά μεταφέρθηκε από το εβραϊκό κείμενο...

Καιρός

Είναι προετοιμασία. Η προετοιμασία των λειτουργών για την τέλεση των αγιαστικών ή μυστηριακών πράξεων της Εκκλησίας. 

Ειδικά, η Ακολουθία του «Καιρού» είναι μια «κωδικοποιημένη» ευχετική προετοιμασία. Υπό την έννοια αυτή προσγειωνόμαστε στην απόλυτη πραγματικότητα της διακονίας μας, αξιολογώντας την κάθε στιγμή της ζωής μας Χριστοκεντρικά, αφού Κέντρον και εντελέχεια του γραμμικού χρόνου είναι ο Χριστός, που μεταβάλλει τον κοσμικό χρόνο σε λειτουργικό, δίνοντάς του και κατακόρυφη διάσταση. 

Δεν είμαστε εμείς που οδηγούμεθα στο μέλλον, αλλά ο Χριστός και η Βασιλεία Του που ήλθαν σ' εμάς και έτσι η αιωνιότητα εισήλθε στην Ιστορία, ο Χριστός είναι το τέλος, το «πλήρωμα του χρόνου» και η είσοδος του κόσμου και του ανθρώπου εισέρχεται στον καιρό και το πλήρωμα των εσχάτων.

περισσότερα στη Βασιλεία των Ουρανών